داشتن هوش هیجانی بالا یکی از ویژگیهای بارز افرادی است که در زندگی خود موفق هستند و می توانند تاثیرات مثبت و به سزایی بر دیگران داشته باشند . خویشتنداری یکی از مشخصات بارز چنین افرادی است .

بسیاری از افراد اسیر و تسلیم محض امیال گذرای خود هستند و با اینکه ممکن است بدانند با ارضاء این امیال در دراز مدت به خود و دیگران آسیب می زنند ، از روی عادت و نه از روی اراده رفتار می کنند و سپس دچار عذاب وجدان شده و احساس گناه به آنها دست می دهد .


ايستادگي در برابر ميل و هوس ، ريشه همه مقاومتهاي احساسي براي کنترل نفس است .

در حوزه هیجانات به کسی که قادر به رهبری هیجانها و امیال گذرا و به تاخیر انداختن بروز هیجانها و تسلط بر نفس است ، خویشتندار گفته می شود .

از بعد رفتاری فرد خویشتندار کسی است که توانایی تعدیل و کنترل اعمال خود به گونه‌ای متناسب با شرایط مکانی و زمانی را داشته باشد و بتواند با عادتهای مخرب خود مقابله کند و آنها را تغییر دهد و نیز خواسته های خود را به تاخیر بیندازد .

به ویژه وقتی فرد در یک چالش قرار دارد و درگیر یک یا چند هیجان است ، ممکن است آگاهانه یا از روی نا آگاهی برای فرار از این شرایط نا خوشایند به ارضاء امیال گذرا و زودگذر خود بپردازد و تسلیم عادتهای زیانبار خود شود .

مرور کردن خاطرات مربوط به لذتهای زودگذر و خیال پردازی نیز از موارد دیگری است که ممکن است به ارضائ دوباره این عادات و امیال منجر شود .

خويشتنداري و به تاخير انداختن ارضاي خواسته ها براي رسيدن به هدف ، جوهره اساسي کنترل عاطفي خويشتن ( يعني توانايي پس زدن ميل و هوس در راه خدمت به هدف ، خواه اين هدف راه اندازي نوعي کسب و کار باشد ، خواه حل يک معادله جبري يا دستيابي به يک جام قهرماني ) است .

افراد خویشتندار ، اعتماد به نفس بالایی دارند . احساس خوبی نسبت به خود دارند .
از نظر اجتماعي با کفايت ، شايسته ، کارامد ، متکي به نفس و توانا هستند . با مشکلات زندگي دست و پنجه نرم کنند . آنها تحت فشارهاي روحي کمتر دچار دستپاچگي ، ترس و عقب نشيني مي شوند . ناملايمات را با آغوش باز به مبارزه مي خوانند و د ر هنگام بروز مشکلات هرگز تسليم آنها نمي شوند و به رويارويي با آنها مي پردازند و قادر هستند براي رسيدن به اهداف خود ، خشنودي و رضايت خاطر خود را به تعويق بيندازند و توانایی کمک به دیگران را در شرایط دشوار دارند .

اما افرادی که در مقابل امیال خود ، خویشتندار نیستند ، اغلب خود را افرادي بي ارزش و بی لیاقت مي دانند و در هنگام مواجهه با فشارهاي روحي خود را مي بازند و عقب نشيني مي کنند ، از عدم کفايت و شايستگي خود ناراضی هستند .

خویشتنداری یک مهارت است و می توان با استفاده از روش های مختلف آن را تقویت کرد :
• ایجاد تعهد در فرد یکی از روشهای بسیار موثر برای تقویت خویشتنداری است. البته این تعهد باید متناسب با توانایی های فرد باشد .
• مسئولیت پذیری (من مسئول اعمالم هستم) در قبال رفتار ها
• به تعویق انداختن و ارضا نکردن سریع خواسته ها
• قرار نگرفتن در موقعیت و شرایطی که ممکن است منجر به ارضاء خواسته ها شود .
• پرت كردن حواس به سمت موضوع دیگر
• ترک کردن موقعیت
• ارضا خواسته را به عنوان پاداشی برای انجام فعالیت های مفید ، نیایش، کمک به دیکران و... قرار دهید (معمولا بعد از این کارها احساس پشت خواسته از بین می رود و لذا دیگر تمایلی برای انجام آن خواسته وجود ندارد)
• پاداش در نظر گرفتن برای خود در صورت به تاخیر انداختن عادت و ارضاء نکردن امیال زودگذر
• مکث کردن و عاقبت اندیشی
• انجام تکنیک های مختلف تخلیه هیجانات منفی
• انجام تکنیکهای کسب انرژی مثبت
• انجام كاری كه احساس خوبی به انسان می دهد مثل پیاده روی .
• ورزش کردن و دوش گرفتن
• صبر کردن
• نیایش و دعا
• درد دل کردن با یک فرد مناسب که شنونده خوبی است
• تلقین جملات مثبت
• مدیریت ذهن
• دستیابی به ریشه اصلی میل و خواسته ( هسته اصلی هر میل و خواسته یک احساس و هیجان است که می خواهد به رفتار تبدیل شود ) و پاک کردن آن
• حقظ آگاهی در شرایطی که خاطرات گذشته برای فرد تداعی می شود .
• هنگامی که فرد از نظر هیجانی نا متعادل است ، از قرار گرفتن در موقعیت ها و روبرو شدن با افرادی که باعث تشدید شدن تحریک هیجانی می شود خودداری نماید .
• در صورت بروز افکار و خاطرات گذشته به آنها دامن نزنید و از خیالبافی بپرهیزید .



نویسنده: مهدي معظمي پيرو

منابع :
کارگاه خودکاوی آقای دکتر محمد عیوضی
کتاب هوش عاطفي ( هوش هيجاني ) دکتر دانيل گلمن